Hier is een uitgebreid overzicht van de CPB-doorrekening van Kabinet Jetten (D66, VVD, CDA) — gepubliceerd vandaag, 20 februari 2026 — met de kritische punten, gevolgen en oppositiereacties.

De website van BridgeThuis (uw link) biedt een kritische politieke factcheck-analyse van alle Tweede Kamerfracties langs vier thema's: aantoonbare onwaarheden, misleidende aantijgingen, zelfverheerlijking en retoriek. De pagina bevat ook specifieke analyses over immigratie, stikstof en AZC's, en wordt actueel bijgehouden met betrekking tot Kabinet Jetten. Zie: bridgethuis.info/politiek-nederland

1. Koopkracht — ongelijk verdeeld Het coalitieakkoord leidt tot een daling van de doorsnee koopkracht met 0,4% per jaar, vooral door hogere lasten. Lagere inkomens gaan er iets meer op achteruit dan hogere inkomens, omdat ze meer nadeel hebben van het hogere eigen risico en minder profiteren van de nieuwe kindregeling. De grootste boosdoener daarin is de zogeheten "vrijheidsbijdrage" — een nieuwe belastingheffing op inkomen en vermogen om de defensieuitgaven te financieren.

2. Eigen risico zorg omhoog Het eigen risico voor de zorg stijgt van €385 naar €460 per jaar. Mensen met een lager inkomen raken dit harder, omdat zij gemiddeld meer zorgkosten maken.

3. Uitkeringen verslechteren — WW en WIA De inkomenszekerheid neemt af door aanpassingen in de WW en WIA. Met name de versoberingen in de WW- en WIA-uitkeringen raken mensen die werkloos of arbeidsongeschikt raken sterk negatief.

4. Langetermijn staatsschuld loopt op Binnen de kabinetsperiode verbetert het EMU-saldo met 0,2% bbp, maar op de lange termijn loopt de overheidsschuld op tot 137% bbp in 2060, onder meer door verder oplopende defensie-uitgaven en extra investeringen in woningbouw, klimaat en stikstof.

5. Stikstof- én klimaatdoelen worden NIET gehaald Het kabinet zet een stap richting de eigen stikstofdoelen, maar die zijn nog niet binnen bereik. De reductie van broeikasgassen vindt vooral plaats in de industrie en elektriciteitssector, maar om de klimaatdoelen in 2050 te realiseren is aanvullend beleid nodig.

6. Productiviteitsgroei onvoldoende onderbouwd Economen van ESB constateerden dat het akkoord ambitie toont, maar productiviteitsgroei — cruciaal voor langetermijnwelvaart — niet voldoende wordt gestimuleerd. De infrastructuurplannen zijn te beperkt: alleen al voor achterstallig onderhoud is 2 miljard euro per jaar extra nodig, terwijl het kabinet slechts 1,5 miljard euro totaal reserveert.

✅ Wat het CPB positief beoordeelde

De NAVO-norm van 2,8% BBP in 2030 wordt wél gehaald. Onderwijs en publieke infrastructuur krijgen meer geld. De woningmarktmaatregelen vergroten op langere termijn het woningaanbod.

🔵 Links

GroenLinks-PvdA (Jesse Klaver): Klaver stelt dat "gewone mensen" honderden euro's meer gaan betalen, "terwijl de allerrijksten niets extra's gevraagd wordt." Hij zegt de verantwoordelijkheid te nemen om de plannen aan te passen: "Dit moet anders."

ChristenUnie (Mirjam Bikker): Bikker concludeert dat "de gewone man en vrouw" de rekening gaan betalen. "Hoe lager je inkomen, hoe zwaarder de aanslag. Dit mag niet alleen het kabinet worden van de gegoede burgerij."

Volt (Laurens Dassen): Dassen schrijft: "De rekening ligt bij de kleinste portemonnee, in plaats van de diepste zakken. En klimaatdoelen worden niet gehaald."

Partij voor de Dieren: De partij benadrukt dat de klimaat- en natuurdoelen niet worden gehaald in de kabinetsplannen, en dat stikstof al niet in lijn is met de uitspraak van de rechter.

Vakbonden (FNV & CNV): FNV vat samen: "Hoe lager je inkomen, hoe hoger de rekening." CNV richt zich vooral op de versobering van steun voor mensen die arbeidsongeschikt zijn geraakt.

🔴 Rechts

Rechtse oppositiepartijen zoals PVV hebben zich nog niet in uitgebreide verklaringen uitgelaten over deze specifieke doorrekening, maar zijn als minderheidskabinet-sceptici al langer kritisch op de "vrijheidsbijdrage" als belastingverzwaring en op het migratiebeleid dat zij als te soft beschouwen. Over de AOW-leeftijdverhoging in het akkoord bestaat breed Kamerverzet — aan de plannen voor verhoging van de AOW-leeftijd wil een Kamermeerderheid sowieso gaan sleutelen.

💬 Reactie Formateur Jetten zelf

Jetten erkent dat de koopkracht wat ongelijk is verdeeld, maar wijst op de ruimte om dit bij de Rijksbegroting (Prinsjesdag) te verbeteren. Omdat het een minderheidskabinet betreft met slechts 66 zetels, zal de Tweede Kamer "van links tot rechts" overtuigd moeten worden.

Samengevat: Het kabinet scoort goed op defensie en onderwijs, maar de CPB-doorrekening is een politiek probleem: lage inkomens betalen relatief méér, de staatsschuld loopt op lange termijn op, en milieudoelen worden niet gehaald. Voor een minderheidskabinet wordt dit de komende maanden de harde onderhandelingsinzet met de oppositie.

Verdeling ministersposten kabinet-Jetten 2026-2030

18 ministers 

waarvan:

7 minsters D66 

• Algemene Zaken - Rob Jetten  > premier
• Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking - Sjoerd Sjoerdsma
• Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening - Elanor Boekholt-O’Sullivan
• Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - Rianne Letschert
• Klimaat en Groene Groei - Stientje van Veldhoven
• Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur -  Jaimi van Essen
• Sociale Zaken en Werkgelegenheid - Hans Vijlbrief 

    https://d66.nl/nieuws/dit-zijn-onze-namen-voor-kabinet-jetten/

6 minsters VVD

• Justitie en Veiligheid - David van Weel 
• Financiën - Eelco Heinen
• Defensie - Dilan Yesilgöz  > vicepremier
• Infrastructuur en Waterstaat - Vincent Karremans
• Werk en Participatie - Thierry Aartsen
• Volksgezondheid, Welzijn en Sport - Sophie Hermans

                  https://www.vvd.nl/nieuws/

5 ministers CDA

• Buitenlandse Zaken - Tom Berendsen
• Asiel en Migratie - Bart van den Brink > vicepremier
• Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties - Pieter Heerma
• Langdurige Zorg, Jeugd en Sport - Mirjam Sterk
• Economische Zaken en Klimaat - Heleen Herbert

       https://www.cda.nl/mensen/?query=bewindspersonen

Verdeling staatssecretarissen kabinet-Jetten 2026-2030

10 staatssecretarissen

waarvan:

3 - D66

• Justitie en Veiligheid - Claudia van Bruggen
• Financiën - Eelco Eerenberg  (teruggetrokken Nathalie van Berkel ivm CV debacle)
• Economische Zaken - Willemijn Aerdts

3 - VVD

• Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties - Eric van der Burg
• Onderwijs - Judith Thielen 
• Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur - Silvio Erkens

3 - CDA

• Defensie  -  Derk Boswijk
• Infrastructuur en Waterstaat - Annet Bertram
• Klimaat en Groene Groei - Jo-Annes De Bat 

Neutraal

• Staatssecretaris Herstel Toeslagen - Sandra Palmen

Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking

Minister - D66

Sjoerd Sjoerdsma

https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjoerd_Sjoerdsma

Zware openstaande thema’s

• Forse bezuinigingen op OS-budget: herprioritering zonder verlies internationale geloofwaardigheid.

• Koppeling handel–geopolitiek: strategische autonomie, kritieke grondstoffen, exportcontrole.

• Private sector & duurzaamheid: spanning tussen vergroening en concurrentiekracht.

• Maatschappelijk draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking onder druk.

Algemene Zaken  > Minister-president - D66

Rob Jetten 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Rob_Jetten

Zware openstaande thema’s

• Regie bij een gefragmenteerd kabinet: coördinatie tussen inhoudelijk zware portefeuilles (klimaat, asiel, zorg) met uiteenlopende politieke logica’s.

• Parlementaire haalbaarheid: structureel werken met wisselende meerderheden; voorkomen van beleidsblokkades.

• Crisisregie & bestuurlijk vertrouwen: omgaan met maatschappelijke onrust (boeren, wonen, migratie) en herstel van vertrouwen in overheid na toeslagen- en stikstofcrisis.

• Interbestuurlijke spanning: afstemming met provincies/gemeenten die uitvoeringslasten dragen.

Buitenlandse Zaken  > Minister van Buitenlandse Zaken - CDA

Tom Berendsen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Tom_Berendsen

Zware openstaande thema’s

• EU-positie Nederland: spanning tussen Europese integratie (klimaat, defensie, migratie) en binnenlandse politieke weerstand.

• Oekraïne / veiligheid Europa: diplomatieke inzet gekoppeld aan defensie-uitgaven en NAVO-verplichtingen.

• Handel vs. waarden: mensenrechten, Israël/Gaza, China-beleid.

• Capaciteitsdruk diplomatieke dienst: meer dossiers, beperkte ambtelijke slagkracht.

Justitie en Veiligheid   

Minister  - VVD   - 

David van Weel 

https://nl.wikipedia.org/wiki/David_van_Weel

Staatssecretaris 

(rechtsbescherming en gevangeniswezen) - D66

- Claudia van Bruggen

Zij studeerde rechten en forensische criminologie en volgde aanvullend onderwijs in penitentiair recht en een MBA Health.

Zware openstaande thema’s

• Overvolle strafrechtketen: cellentekort, capaciteitsproblemen OM en rechtspraak.

• Ondermijnende criminaliteit: drugs, cybercrime, witwassen.

• Politiecapaciteit: personeelstekorten vs. toenemende taken.

• Rechtsstatelijke spanning: veiligheid vs. privacy, demonstratierecht, digitale opsporing.

Minister Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties - CDA

Pieter Heerma

https://nl.wikipedia.org/wiki/Pieter_Heerma

Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken (koninkrijksrelaties en slagvaardige overheid) - VVD

Eric van der Burg

https://nl.wikipedia.org/wiki/Eric_van_der_Burg

Zware openstaande thema’s

• Bestuurlijke uitvoeringskracht: gemeenten overbelast (wonen, zorg, asiel).

• Ambtelijke vernieuwing & ICT-achterstanden.

• Verkiezings- en democratische weerbaarheid: desinformatie, digitale dreigingen.

• Koninkrijksrelaties: armoede, governance en herstel na crises in Caribisch Nederland.

Minister van Asiel en Migratie - CDA 

Bart van den Brink  > vicepremier

https://nl.wikipedia.org/wiki/Bart_van_den_Brink

Zware openstaande thema’s

• Structurele opvangcrisis: noodopvang, spreidingswet, bestuurlijke weerstand gemeenten.

• Asielprocedures: lange doorlooptijden, IND-capaciteit.

• Arbeidsmigratie & asiel vermengd: beleidsscheiding in praktijk lastig uitvoerbaar.

• Europese afspraken (Migratiepact) vs. nationale politieke druk.

• Maatschappelijke polarisatie rond migratie.

Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening - D66

Elanor Boekholt-O’Sullivan

https://nl.wikipedia.org/wiki/Elanor_Boekholt-O'Sullivan

Zware openstaande thema’s

• Woningbouwdoelstelling vs. stikstof, netcongestie en bezwaarprocedures.

• Betaalbaarheid: middenhuur, starters, scheefgroei koopmarkt.

• Regie op ruimte: conflicterende claims (wonen, natuur, energie, landbouw).

• Gemeentelijke uitvoeringscapaciteit zwaar onder druk.

Minister van Infrastructuur en Waterstaat - VVD

Vincent Karremans

https://nl.wikipedia.org/wiki/Vincent_Karremans

Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat - CDA

Annet Bertram

https://www.parlement.com/biografie/mr-drs-awh-annet-bertram

Na een lange carrière in de ambtelijke top stapt zij nu zelf naar de voorgrond.

Zware openstaande thema’s

• Onderhoudsachterstand infrastructuur (bruggen, sluizen, wegen).

• Waterveiligheid & klimaatadaptatie.

• Mobiliteitstransitie: betaalbaarheid OV, elektrificatie.

• Vergunningverlening vertraagd door stikstof en rechtspraak.

https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-onderwijs-cultuur-en-wetenschap

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap - D66

Rianne Letschert

https://www.rijksoverheid.nl/regering/bewindspersonen/rianne-letschert

https://nl.wikipedia.org/wiki/Rianne_Letschert

https://www.parlement.com/biografie/rm-rianne-letschert

Staatssecretaris van Onderwijs - VVD

Judith Thielen 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Judith_Tielen

Zware openstaande thema’s

• Lerarentekort (primair, voortgezet, mbo).

• Kwaliteitsverschillen en kansenongelijkheid.

• Internationalisering hoger onderwijs: Engels aanbod, numerus fixus, huisvesting.

• Wetenschapsfinanciering en kennisveiligheid.

• Cultuursector: kwetsbaar na jaren crisisfinanciering.

Minister van Financiën - VVD  -

Eelco Heinen 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Eelco_Heinen

Staatssecretaris van Financiën - D66
Eelco Eerenberg  (teruggetrokken Nathalie van Berkel ivm CV debacle)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Nathalie_van_Berkel

Zware openstaande thema’s

• Houdbaarheid overheidsfinanciën bij stijgende zorg- en defensie-uitgaven.

• Belastingstelsel: box 3, vermogensongelijkheid, uitvoerbaarheid Belastingdienst.

• Toeslagenherstel: langdurige dossiers, juridisering, menselijk maat.

• EU-begrotingsregels opnieuw scherper toegepast.

Staatssecretaris Herstel Toeslagen

- Sandra Palmen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Sandra_Palmen

Minister van Defensie -VVD 

Dilan Yesilgöz  > vicepremier

https://nl.wikipedia.org/wiki/Dilan_Ye%C5%9Filg%C3%B6z

Staatssecretaris van Defensie - CDA 

Derk Boswijk

https://nl.wikipedia.org/wiki/Derk_Boswijk

Zware openstaande thema’s

• Opschaling krijgsmacht: personeel, materieel, infrastructuur.

• 3%+ BBP norm: structurele financiering vs. andere begrotingsclaims.

• Ruimtegebruik: oefenterreinen, maatschappelijk verzet.

• Internationale interoperabiliteit binnen NAVO en EU.

 Minister van Economische Zaken en Klimaat - CDA

Heleen Herbert

Directeur strategie / CCO & CHRO Heijmans bouwbedrijf

Staatssecretaris van Economische Zaken (digitale economie en soevereiniteit) - D66

Willemijn Aerdts

https://nl.wikipedia.org/wiki/Willemijn_Aerdts

Zware openstaande thema’s

• Concurrentiekracht industrie vs. klimaatdoelen.

• Netcongestie als rem op groei en woningbouw.

• Innovatie & strategische sectoren (chips, AI, energie).

• Staatssteun & EU-kaders.

Minister van Klimaat en Groene Groei - D66

Stientje van Veldhoven

https://nl.wikipedia.org/wiki/Stientje_van_Veldhoven

Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei - CDA

Jo-Annes De Bat 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Jo-Annes_de_Bat

Zware openstaande thema’s

• Uitvoering klimaatdoelen 2030 onder tijdsdruk.

• Verdeling kosten energietransitie (burgers vs. bedrijven).

• Politiek draagvlak bij stijgende energieprijzen.

• Samenloop met landbouw, wonen en industrie.

Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur - D66

- Jaimi van Essen

https://www.deventer.nl/bestuur-en-organisatie/college-van-burgemeester-en-wethouders/college-van-bw/wethouder-jaimi-van-essen

Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur - VVD 

- Silvio Erkens

https://nl.wikipedia.org/wiki/Silvio_Erkens

Zware openstaande thema’s

• Stikstofimpasse: juridische verplichtingen vs. politieke realiteit.

• Toekomst landbouwmodel: krimp, innovatie of omschakeling.

• Boerenprotesten en maatschappelijk vertrouwen.

• Natuurherstel en EU-compliance.

Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid - D66

Hans Vijlbrief 

https://nl.wikipedia.org/wiki/Hans_Vijlbrief

Vijlbrief zal de voorgenomen ingrepen in de werkloosheidswet, de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en de ouderdomswet AOW door het parlement moeten zien te loodsen

Minister van Werk en Participatie - VVD

Thierry Aartsen

https://nl.wikipedia.org/wiki/Thierry_Aartsen

Zware openstaande thema’s

• Arbeidsmarktkrapte vs. productiviteit.

• Hervorming sociale zekerheid.

• Flexwerk en zzp-problematiek.

• Koopkracht en armoede bij inflatie-effecten.

Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport - VVD

Sophie Hermans

https://nl.wikipedia.org/wiki/Sophie_Hermans

Zware openstaande thema’s

• Exploderende zorgkosten.

• Personeelstekorten in zorg en welzijn.

• Preventiebeleid vs. acute zorgdruk.

• Sport en gezondheid onder financiële druk.

Minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport - CDA

Mirjam Sterk

https://nl.wikipedia.org/wiki/Mirjam_Sterk

Zware openstaande thema’s

• Jeugdzorgcrisis: wachtlijsten, kosten, verantwoordelijkheidsverdeling.

• Vergrijzing & Wlz-kosten.

• Gemeentelijke financieringsproblemen.

• Toegang en kwaliteit langdurige zorg.

Hieronder een gestructureerd en gedetailleerd overzicht uit van de zware openstaande thema’s per departement waar de ministers én staatssecretarissen in het kabinet-Jetten (2026-2030) direct mee geconfronteerd worden. 

Overkoepelende rode draden (kabinet-breed)

• ❗ Uitvoerbaarheid is het kernprobleem (niet visie, maar capaciteit).

• ❗ Financiële schaarste dwingt tot harde keuzes.

• ❗ Juridisering van beleid (stikstof, toeslagen, asiel).

• ❗ Politiek draagvlak buiten de coalitie is structureel noodzakelijk.

1. Algemene Zaken (AZ) – minister-president Rob Jetten

Zware openstaande thema’s

• Regie bij een gefragmenteerd kabinet: coördinatie tussen inhoudelijk zware portefeuilles (klimaat, asiel, zorg) met uiteenlopende politieke logica’s.

• Parlementaire haalbaarheid: structureel werken met wisselende meerderheden; voorkomen van beleidsblokkades.

• Crisisregie & bestuurlijk vertrouwen: omgaan met maatschappelijke onrust (boeren, wonen, migratie) en herstel van vertrouwen in overheid na toeslagen- en stikstofcrisis.

• Interbestuurlijke spanning: afstemming met provincies/gemeenten die uitvoeringslasten dragen.

2. Buitenlandse Zaken (BZ)

Zware openstaande thema’s

• EU-positie Nederland: spanning tussen Europese integratie (klimaat, defensie, migratie) en binnenlandse politieke weerstand.

• Oekraïne / veiligheid Europa: diplomatieke inzet gekoppeld aan defensie-uitgaven en NAVO-verplichtingen.

• Handel vs. waarden: mensenrechten, Israël/Gaza, China-beleid.

• Capaciteitsdruk diplomatieke dienst: meer dossiers, beperkte ambtelijke slagkracht.

3. Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking (BHOS)

Zware openstaande thema’s

• Forse bezuinigingen op OS-budget: herprioritering zonder verlies internationale geloofwaardigheid.

• Koppeling handel–geopolitiek: strategische autonomie, kritieke grondstoffen, exportcontrole.

• Private sector & duurzaamheid: spanning tussen vergroening en concurrentiekracht.

• Maatschappelijk draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking onder druk.

4. Justitie en Veiligheid (JenV)

Zware openstaande thema’s

• Overvolle strafrechtketen: cellentekort, capaciteitsproblemen OM en rechtspraak.

• Ondermijnende criminaliteit: drugs, cybercrime, witwassen.

• Politiecapaciteit: personeelstekorten vs. toenemende taken.

• Rechtsstatelijke spanning: veiligheid vs. privacy, demonstratierecht, digitale opsporing.

5. Asiel en Migratie (nieuw apart departement)

Zware openstaande thema’s

• Structurele opvangcrisis: noodopvang, spreidingswet, bestuurlijke weerstand gemeenten.

• Asielprocedures: lange doorlooptijden, IND-capaciteit.

• Arbeidsmigratie & asiel vermengd: beleidsscheiding in praktijk lastig uitvoerbaar.

• Europese afspraken (Migratiepact) vs. nationale politieke druk.

• Maatschappelijke polarisatie rond migratie.

6. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)

Zware openstaande thema’s

• Bestuurlijke uitvoeringskracht: gemeenten overbelast (wonen, zorg, asiel).

• Ambtelijke vernieuwing & ICT-achterstanden.

• Verkiezings- en democratische weerbaarheid: desinformatie, digitale dreigingen.

• Koninkrijksrelaties: armoede, governance en herstel na crises in Caribisch Nederland.

7. Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO)

Zware openstaande thema’s

• Woningbouwdoelstelling vs. stikstof, netcongestie en bezwaarprocedures.

• Betaalbaarheid: middenhuur, starters, scheefgroei koopmarkt.

• Regie op ruimte: conflicterende claims (wonen, natuur, energie, landbouw).

• Gemeentelijke uitvoeringscapaciteit zwaar onder druk.

8. Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)

Zware openstaande thema’s

• Lerarentekort (primair, voortgezet, mbo).

• Kwaliteitsverschillen en kansenongelijkheid.

• Internationalisering hoger onderwijs: Engels aanbod, numerus fixus, huisvesting.

• Wetenschapsfinanciering en kennisveiligheid.

• Cultuursector: kwetsbaar na jaren crisisfinanciering.

9. Financiën

Zware openstaande thema’s

• Houdbaarheid overheidsfinanciën bij stijgende zorg- en defensie-uitgaven.

• Belastingstelsel: box 3, vermogensongelijkheid, uitvoerbaarheid Belastingdienst.

• Toeslagenherstel: langdurige dossiers, juridisering, menselijk maat.

• EU-begrotingsregels opnieuw scherper toegepast.

10. Defensie

Zware openstaande thema’s

• Opschaling krijgsmacht: personeel, materieel, infrastructuur.

• 3%+ BBP norm: structurele financiering vs. andere begrotingsclaims.

• Ruimtegebruik: oefenterreinen, maatschappelijk verzet.

• Internationale interoperabiliteit binnen NAVO en EU.

11. Infrastructuur en Waterstaat (I&W)

Zware openstaande thema’s

• Onderhoudsachterstand infrastructuur (bruggen, sluizen, wegen).

• Waterveiligheid & klimaatadaptatie.

• Mobiliteitstransitie: betaalbaarheid OV, elektrificatie.

• Vergunningverlening vertraagd door stikstof en rechtspraak.

12. Economische Zaken en Klimaat (EZK)

Zware openstaande thema’s

• Concurrentiekracht industrie vs. klimaatdoelen.

• Netcongestie als rem op groei en woningbouw.

• Innovatie & strategische sectoren (chips, AI, energie).

• Staatssteun & EU-kaders.

13. Klimaat en Groene Groei (nieuw zwaar departement)

Zware openstaande thema’s

• Uitvoering klimaatdoelen 2030 onder tijdsdruk.

• Verdeling kosten energietransitie (burgers vs. bedrijven).

• Politiek draagvlak bij stijgende energieprijzen.

• Samenloop met landbouw, wonen en industrie.

14. Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN)

Zware openstaande thema’s

• Stikstofimpasse: juridische verplichtingen vs. politieke realiteit.

• Toekomst landbouwmodel: krimp, innovatie of omschakeling.

• Boerenprotesten en maatschappelijk vertrouwen.

• Natuurherstel en EU-compliance.

15. Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)

Zware openstaande thema’s

• Arbeidsmarktkrapte vs. productiviteit.

• Hervorming sociale zekerheid.

• Flexwerk en zzp-problematiek.

• Koopkracht en armoede bij inflatie-effecten.

16. Werk en Participatie

Zware openstaande thema’s

• Mismatch arbeidsmarkt (opleiding ↔ vraag).

• Participatie kwetsbare groepen.

• Regionale verschillen in werkgelegenheid.

• Samenloop met migratiebeleid.

17. Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)

Zware openstaande thema’s

• Exploderende zorgkosten.

• Personeelstekorten in zorg en welzijn.

• Preventiebeleid vs. acute zorgdruk.

• Sport en gezondheid onder financiële druk.

18. Langdurige Zorg, Jeugd en Sport (nieuw afgesplitst)

Zware openstaande thema’s

• Jeugdzorgcrisis: wachtlijsten, kosten, verantwoordelijkheidsverdeling.

• Vergrijzing & Wlz-kosten.

• Gemeentelijke financieringsproblemen.

• Toegang en kwaliteit langdurige zorg.

🔢 Nieuw Kamerlandschap (relevant voor dit kabinet)

Relevante uitgangspunten

• ❌ NSC is niet meer aanwezig → geen institutionele “brugpartij” meer op rechts-midden.

• ➕ 50PLUS terug in de Kamer → sociaal-economisch links, cultureel gematigd, sterk op zorg & koopkracht.

• ➗ Groep Markuszower (7 zetels):

  • hard rechts op migratie & veiligheid

  • minder partijdiscipline dan PVV

  • pragmatischer op koopkracht en ouderen

➡️ Gevolg:
Het kabinet is nog afhankelijker van links-progressieve steun, maar krijgt meer fragmentatie aan de rechterzijde, wat soms ad-hoc steun mogelijk maakt.

🔴 Geactualiseerde risicotabel

DossierKans op Kamercrisis

Asiel & Migratie🔥🔥🔥🔥🔥

Stikstof & Landbouw🔥🔥🔥🔥

Klimaat & Energie🔥🔥🔥

Zorg & Jeugd🔥🔥🔥

Financiën🔥🔥

Wonen🔥🔥

Defensie🔥

Bestuur🔥

🎯 Strategische conclusie (zonder NSC)

• Links-progressieve steun is structureel noodzakelijk

• 50PLUS wordt een stille sleutelpartij, vooral bij zorg, wonen en koopkracht

• Groep Markuszower vergroot instabiliteit rechts, maar kan incidenteel steun geven

• Het kabinet kan alleen overleven via voorspelbare Kamerallianties, niet via incidentenpolitiek

1. Asiel & Migratie

(Asiel & Migratie / JenV)

🔥 Kernconflict

• Spreidingswet

• Instroombeperking

• EU-Migratiepact

• Gemeentelijke opvang

⚔️ Nieuwe Kamerverhoudingen

Fel tegen

• PVV

• Groep Markuszower (7)

• FvD

• JA21

• BBB

Voorzichtig / verdeeld

• VVD (orde vs. uitvoerbaarheid)

• CDA (gemeentebelang)

Potentiële steun

• GroenLinks-PvdA

• SP

• Volt

• 50PLUS (mits humane opvang + bescherming ouderenvoorzieningen)

🧮 Meerderheidsroutes

• Centrum-links blok is nu de enige stabiele route
  → D66-VVD-CDA + GL-PvdA + Volt + SP (+ vaak 50PLUS)

⚠️ Politiek risico

🔥🔥🔥🔥🔥
Zónder NSC is er geen rechtsstatelijk compromisanker. Elke asielcrisis wordt direct een Kamercrisis.

2. Stikstof & Landbouw

(LVVN / VRO)

🔥 Kernconflict

• Krimp veestapel

• Juridische stikstofreductie

• Bouw & infrastructuur

⚔️ Nieuwe Kamerverhoudingen

Fel tegen

• BBB

• PVV

• Groep Markuszower

• SGP

• JA21

Intern gevoelig

• CDA

• VVD

Steun

• GroenLinks-PvdA

• Volt

• PvdD

• 50PLUS (mits regionale compensatie)

🧮 Meerderheidsroutes

• Groen-sociaal blok

• Juridische noodzaak (RvS) als afdwingmechanisme

⚠️ Politiek risico

🔥🔥🔥🔥
Zonder NSC verschuift het conflict scherper ideologisch → CDA staat structureel onder druk.

3. Klimaat & Groene Groei

(Klimaat / EZK)

🔥 Kernconflict

• CO₂-heffingen

• Energieprijzen

• Netcongestie

⚔️ Nieuwe Kamerverhoudingen

Tegen

• PVV

• Groep Markuszower

• BBB

• JA21

• FvD

Voorwaardelijk

• VVD

• CDA

Steun

• GL-PvdA

• Volt

• PvdD

• 50PLUS (bij koopkrachtbescherming)

🧮 Meerderheidsroutes

• Progressieve + ouderenroute

• Klimaat + compensatiepakketten

⚠️ Politiek risico

🔥🔥🔥
Betaalbaarheid wordt doorslaggevend frame.

4. Woningbouw & Ruimtelijke Ordening

(VRO / I&W)

🔥 Kernconflict

• Huurregulering

• Versnelling procedures

• Ruimteclaims

⚔️ Nieuwe Kamerverhoudingen

Tegen regulering

• JA21

• FvD

• delen VVD

Tegen ruimtelijke ingrepen

• BBB

• SGP

Steun

• GL-PvdA

• SP

• Volt

• PvdD

• 50PLUS (seniorenwoningen!)

🧮 Meerderheidsroutes

• Sociaal-stedelijk blok

• Ouderenhuisvesting als hefboom

⚠️ Politiek risico

🔥🔥
Politiek beheersbaar, uitvoering blijft kwetsbaar.

5. Zorg & Jeugd

(VWS / Langdurige Zorg, Jeugd en Sport)

🔥 Kernconflict

• Kostenbeheersing

• Jeugdzorgfinanciering

• Personeelstekorten

⚔️ Nieuwe Kamerverhoudingen

Fel tegen bezuinigingen

• SP

• GL-PvdA

• 50PLUS

• PvdD

Voor kostenbeheersing

• VVD

• CDA

Rechts verdeeld

• Groep Markuszower soms steunend bij ouderenzorg

🧮 Meerderheidsroutes

• Brede zorgmeerderheden mogelijk

• 50PLUS wordt sleutelpartij

⚠️ Politiek risico

🔥🔥🔥
Geen snelle winsten, wel veel Kamerdruk.

6. Financiën & Belastingen

(Financiën)

🔥 Kernconflict

• Box 3

• Lastenverdeling

• EU-regels

⚔️ Nieuwe Kamerverhoudingen

Tegen lastenverzwaring

• VVD-rechterflank

• JA21

• PVV

• Groep Markuszower

Tegen bezuinigingen

• GL-PvdA

• SP

• 50PLUS

🧮 Meerderheidsroutes

• Ad-hoc meerderheden per maatregel

• Ouderen ontzien = cruciaal

⚠️ Politiek risico

🔥🔥
Zelden fataal, maar structureel traag.

7. Defensie & Buitenlandse Veiligheid

(Defensie / BZ)

🔥 Kernconflict

• 3%+ BBP

• Oekraïne

• Ruimtegebruik

⚔️ Kamerverhoudingen

Brede steun

• VVD

• D66

• CDA

• GL-PvdA

• Volt

• deels Groep Markuszower

⚠️ Politiek risico

🔥
Meest stabiele dossier.

8. Bestuur, Rechtsstaat & Uitvoering

(AZ / BZK)

🔥 Kernconflict

• Uitvoeringscapaciteit

• Digitalisering

• vertrouwen overheid

⚔️ Kamerverhoudingen

• Breed gedragen

• Kritisch toezicht door SP, GL-PvdA, 50PLUS

⚠️ Politiek risico

🔥
Laag conflict, hoge verwachtingen.

9. EXTRA DOSSIER

Herstel Toeslagen

Staatssecretaris Herstel Toeslagen: Sandra Palmen (partij-onafhankelijk / neutraal)

🔥 Kern van het dossier

• Afhandeling toeslagenaffaire (kinderopvangtoeslag)

• Financieel herstel, schuldenkwijtschelding, psychosociaal herstel

• Juridisering en vastgelopen uitvoering

• Vertrouwen van gedupeerden in overheid vrijwel nihil

➡️ Dit dossier is niet meer beleidsmatig, maar moreel, juridisch en symbolisch.

⚠️ Zware openstaande problemen (inhoudelijk)

1. Extreem trage afhandeling

   • Nog tienduizenden dossiers niet afgerond

   • Complexe maatwerkafhandeling blijft vastlopen

2. Escalerende kosten

   • Open-eind-regeling → miljardenoverschrijding

   • Onzekerheid over einddatum hersteloperatie

3. Juridische stapeling

   • Bezwaar, beroep, schadeclaims, civiele procedures

   • Rechter dwingt steeds vaker ruimhartiger compensatie af

4. Menselijke schade

   • Psychische problematiek, armoede, verlies vertrouwen

   • Media-aandacht blijft hoog en emotioneel

5. Ambtelijke uitvoeringscrisis

   • Belastingdienst/UHT structureel overbelast

   • Hoge uitstroom personeel, lage consistentie beslissingen

⚔️ Kamerverhoudingen (geactualiseerd)

Structureel kritisch / controlerend

• SP (hardst op menselijk herstel)

• GroenLinks-PvdA

• 50PLUS (veel gedupeerden in doelgroep)

• Volt

• PvdD

Politiek voorzichtig, maar gevoelig

• CDA (bestuurlijke verantwoordelijkheid verleden)

• VVD (kosten, precedentwerking)

Rechts-populistisch frame

• PVV

• Groep Markuszower

• FvD

➡️ Zij gebruiken het dossier primair om falende overheid te framen, niet om constructief mee te werken.

🧮 Meerderheidsroutes in een 66-zetels kabinet

✔️ De facto realiteit

Herstel Toeslagen kent structureel Kamermeerderheden voor:

• ruimhartiger compensatie

• versnelling

• menselijke maat

👉 Maar geen meerderheid voor beheersing of afsluiting.

Praktische meerderheidsroute

• D66 – CDA – VVD

  • GL-PvdA

  • SP

  • 50PLUS
    (+ Volt)

➡️ Zeer brede steun, maar alleen voor méér, nooit voor “genoeg”.

⚠️ Politieke spanningen voor kabinet-Jetten

1. Botsing met Financiën

• Behoefte aan kostenbeheersing

• Onmogelijk zonder Kamermeerderheid te verliezen

2. Botsing met uitvoerbaarheid

• Kamer wil snelheid + maatwerk

• Uitvoering kan dit structureel niet leveren

3. Aansprakelijkheidsvraag

• Steeds meer druk richting:

  • persoonlijke excuses

  • erkenning staatsfalen

  • institutionele verantwoordelijkheid

🔥 Risicoprofiel

AspectRisico

Kamerconflict🔥🔥🔥🔥

Media-aandacht🔥🔥🔥🔥🔥

Juridische druk🔥🔥🔥🔥

Kabinetsval🔥🔥

➡️ Niet waarschijnlijk als directe valoorzaak,
➡️ wel structureel reputatie-ondermijnend voor het kabinet.

🎯 Specifieke positie Sandra Palmen

Politiek voordeel

• Neutraal profiel → hoge geloofwaardigheid

• Continuïteit → geen “nieuwe start”-illusie

• Groot persoonlijk vertrouwen in Kamer

Politiek nadeel

• Wordt symbool van falende voortgang

• Beschermt kabinet, maar slijt zelf politiek kapitaal

• Kan op termijn “menselijk schild” worden

🧠 Strategisch advies voor kabinet-Jetten

1. Depolitiseer het dossier expliciet

   • Jaarlijkse “herstelwet”

   • Kamer vooraf meenemen in uitvoeringsgrenzen

2. Zet Palmen expliciet boven partijen

   • AZ + BZK zichtbaar achter haar positioneren

3. Durf eindigheid te agenderen

   • Zonder eindpad blijft dossier kabinetsbreed etteren

4. Communiceer falen, niet alleen voortgang

   • Eerlijkheid voorkomt escalatie beter dan optimisme